Historia Szczecińskiego Okręgu Związku Polskich Artystów Plastyków

“Polska jest w Szczecinie, ale jej obecność nie byłaby kompletna,  gdyby nie było tu także polskiej sztuki. Bo przecież poprzez sztukę biorą kultury najtrwalej w swe posiadanie terytoria, bo przecież sztuka, która się na danej i z danej ziemi rodzi, świadczy najdobitniej ,że owa ziemia do tego a nie innego kręgu kulturowego należy “ - czytamy w katalogu jednej z pierwszych wystaw w Szczecinie.

Już w pierwszych grupach ludzi przybywających w 1945 r. do Szczecina z całego kraju, a także spoza jego granic, znajdowali się artyści plastycy. W grudniu 1945 r. czasopismo”Odra” odnotowało osiedlenie się tutaj plastyków o znanych nazwiskach: Marian Tomaszewski, Kazimierz Podsadecki, Stanisław Jeziorański, Lech Krzekotowski. W październiku tego roku zalegalizowali oni swoje istnienie przez utworzenie Oddziału Poznańskiego Okręgu Związku Zawodowego Artystów Plastyków.

Pierwsza zespołowa wystawa otwarta została 12 grudnia 1945 r., której autorami byli Kazimierz Podsadecki, Marian Tomaszewski, Henryk Ostachiewicz i Gwidon Maliszewski.
Gdyby nie notki w prasie codziennej, ta ekspozycja, dziś już o znaczeniu historycznym, nie przetrwałaby dłużej w pamięci: po ledwie paru dniach trwania strawił ją doszczętnie jeden z pożarów wybuchających wówczas często w Szczecinie. Z inicjatywy plastyków-pionierów powstaje komitet organizacyjny Towarzystwa Krzewienia Kultury Polskiej na Pomorzu Zachodnim, uruchomienie Poradni Artystycznej i Wzorcowni - oto wydarzenia, którymi legitymowało się środowisko plastyczne już w pierwszym szczecińskim roku.

 Środowisko szczecińskich plastyków szybko się powiększa: jeszcze w 1945 roku do miasta przyjeżdżają Jan Powicki, Sławomir Lewiński, Łukasz Niewisiewicz, rok później: Paweł Bałakiriew, Henryk Karniej, Zenon Kononowicz, Majer Apelbaum, Emanuel Messner. Na II Wystawie Prac Członków Związku Polskich Artystów Plastyków, otwartej w grudniu 1946 roku, zgromadzono prace 14 artystów – malarzy, rzeźbiarzy i grafików.

Trzeba z uznaniem wyrazić się o bardzo ambitnych i dalekowzrocznych planach środowiska plastyków. Pragnęli oni  przez skupienie plastyków w jednej placówce zwiększyć owocność ich pracy, przez pośrednictwo między plastykami a społeczeństwem stopniowo eliminować wpływ mało wartościowej produkcji artystycznej, a przez wydobycie oraz podkreślenie w twórczości artystycznej elementów właściwych miastu morskiemu, przyczynić się do zbliżenia społeczeństwa do spraw związanych z morzem”.

W najtrudniejszym okresie zabezpieczenia zbiorów i gmachu Muzeum Pomorza Zachodniego rzeźbiarz Lech Krzekotowski pełni obowiązki dyrektora tej placówki. Jeszcze w 1946 r. powołano do życia Wolne Studium Plastyki, przekształcone z kolei w Ognisko Kultury Plastycznej.
W roku 1947 szczecińskie środowisko plastyczne powiększyło się o kilku malarzy starszego pokolenia, takich jak: Bronisław Łukaszewicz, Adam Pohorecki, Arkady Kondracki, Feliks Ciechomski i Zenon Kononowicz.

Przyjechali tu też dwaj młodzi i aktywni twórcy - Henryk Boehlke i Guido Reck. Tak wzmocnione ilościowo środowisko plastyczne tworzy samodzielny Okręg ZPAP w Szczecinie. Prezesem zostaje wybrany Marian Tomaszewski, a wiceprezesem Guido Reck. Z inicjatywy i przy pomocy  Okręgu ZPAP w 1948 r. zostaje  powołana do życia pierwsza szkoła plastyczna - Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych, którego dyrektorem zostaje Guido Reck. W tym czasie na Pomorzu Zachodnim nie było ani jednej tego typu szkoły. Na siedzibę szkoły ZPAP przeznaczył pomieszczenie swojego sekretariatu mieszczącego się na II piętrze w kamienicy przy Al. Wojska Polskiego 60, oraz znajdujące się tam pokoje ogniska plastycznego.
Spośród licznej już dziś gromady absolwentów, to aktywni członkowie szczecińskiego Związku Polskich Artystów Plastyków.

Z roku na rok środowisko twórcze rozrastało się liczebnie, okazało się ono zdolne do prowadzenia samodzielnej działalności wynikającej ze statutowych założeń. Zaznacza się stopniowy wzrost ilości wystaw artystycznych, tak zbiorowych jak i indywidualnych.

Pozyskanie w tym względzie instytucjonalnego organizatora ekspozycji Biura Wystaw Artystycznych, odegrało tu nie małą rolę w zwiększeniu ilości wystaw , jak też dzięki sukcesywnemu udostępnianiu nowych lokali wystawowych - własnych sal Biura Wystaw Artystycznych, Klubu 13 Muz, wreszcie oddanie w 1960 r. na cele wystawowe obszernych sal odbudowanego Zamku Książąt Pomorskich. Od 1959 r. Szczeciński Związek Plastyków jest współorganizatorem cyklu Biennale Wystaw Ziem Nadodrzańskich , a w 1962r. dochodzi do realizacji ambitne zamierzenie środowiska - Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego - najbardziej prestiżowa impreza o znaczeniu ogólnopolskim, która w 2010 r. jest XXIII edycją.

Minione lata to nie tylko okres udostępniania społeczeństwu Szczecina własnej twórczości, ale i sprowadzanie do naszego miasta wystaw indywidualnych i zbiorowych z kraju i świata.
W ślad za Festiwalem Polskiego Malarstwa Współczesnego podjęto organizację wystaw pod nazwą “Prezentacji Malarstwa Krajów Socjalistycznych”.

Z kolei nasi twórcy uczestniczą nie tylko w ogólnopolskich wystawach zbiorowych, ale prezentują swoją twórczość i za granicą, otrzymując liczne prestiżowe nagrody. Ekspozycje sztuki udokumentowane są katalogami, które stanowią ważny aspekt artystycznej działalności środowiska. Nie ustępują ekspozycją i inne poczynania trwale związane z samym Pomorzem Zachodnim.

Na czoło wysunąć tu należy , z uwagi na monumentalny charakter dzieł , rzeźbiarskie założenia pomnikowe. Krajobraz miejski zmienia się z roku na rok , zwłaszcza dynamicznie rozbudowujący się Szczecin stale bogaci swą szatę. W tej sytuacji rola plastyki użytkowej , zawsze doniosła w kształtowaniu oblicza miasta , przybiera jeszcze na znaczeniu .

Spośród 150 członków Związku Plastyków około siedemdziesięciu to autorzy zrealizowanych projektów  wnętrz sklepów , zakładów usługowych , klubów, kawiarni , kin, teatrów, ośrodków wczasowych , hoteli, biur, wreszcie wystaw obrazujących osiągnięcia przedsiębiorstw prezentowanych w kraju i za granicą .
Specyficznym dla portowego miasta rodzajem prac wnętrzarskich było projektowanie wnętrz okrętowych dla jednostek budowanych przez stocznię szczecińską .

Artyści graficy są autorami projektów – plakatów , folderów, albumów, informatorów, znaków graficznych. Plastycy współpracują z teatrami, z telewizją, są projektantami mody, projektantami i realizatorami reklam.

Wytężona praca twórcza nie przysłania plastykom potrzeby i konieczności aktywnego współuczestniczenia w działalności społecznej, w kształtowaniu i rozwijaniu kultury Szczecina.
Trudno sobie dziś wyobrazić jakiejkolwiek dziedziny życia bez udziału sztuki, której funkcja społeczna walnie się rozszerza . Wydaje się, że szczecińskie środowisko plastyczne ugruntowało się już w swej artystycznej odpowiedzialności wobec społeczeństwa i ta właśnie odpowiedzialność jest źródłem wielu cennych poczynań i ambitnych inicjatyw mających na celu samookreślenie się w naszej teraźniejszości .
Środowisko szczecińskich plastyków wypracowało sobie , na co nie bez wpływu pozostają Festiwale Polskiego Malarstwa Współczesnego , skuteczne formy plenerowych spotkań międzynarodowych i krajowych , podczas których osobiste kontakty z kolegami przy sztalugach pogłębiają wydatnie artystyczne doświadczenia uczestników tych spotkań roboczych . W tym roku mija pięć lat od podpisania stałej umowy w ramach porozumienia “Ars Pomerania” pomiędzy naszym Okręgiem a kolegami zrzeszonymi w Pommerscher Kunstlerbund  E.V.  Greifswald / Ars Pomerania .W ramach tego porozumienia są organizowane wzajemne plenery i wystawy.

Członkowie naszego Związku zajmują poczesne miejsce w szkolnictwie artystycznym.
Koleżanki i koledzy w swoim dorobku  dydaktycznym posiadają tytuły profesorów zwyczajnych.
15 lipca 1995 r. z inicjatywy członków ZPAP na czele z naszą koleżanką prof. Marią Radomską - Tomczuk zostaje powołana Wyższa  Szkoła Sztuki Użytkowej w Szczecinie.

Szczecińskie środowisko ZPAP, które było inicjatorem powstania Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w 1948 r. i Wyższej Szkoły Sztuki Użytkowej w 1995 r. doczekło się roku 2010 powołania w Szczecinie w “Akademii Sztuki” tak ważnej i potrzebnej uczelni na Pomorzu Zachodnim.

ZPAP Okręg Szczeciński ul. Koński Kierat 14
71-563 Szczecin